filmvanalledag

roestig weblog

Tag: geschiedenis

3191 jaar terug

Vorig weekend was een goed moment om een stapeltje boeken te kopen. Ondertussen ben ik anderhalf boek onderweg. Het eerste dat ik las was 1.177 v Chr: het einde van de beschaving. Over hoe in de bronstijd de beschaving in het Nabije Oosten instortte, ruim 3.000 jaar terug.

Cline leidt de lezer in soepel tempo langs 400 jaar heersers en kleitabletten in Griekenland, Turkije, de Levant en vooral Egypte. Iets dat een fascinerend beeld geeft van mensen die bijna allemaal vergeten zijn (alleen Toetanchamon en enkele collega farao’s zullen nog op enige naamsbekendheid kunnen rekenen, maar dat is vooral te danken aan Hollywood en de vernoeming van enkele shoarmazaken naar deze farao’s). De details zijn het mooiste: het waren net mensen, in die tijd.

Net als bij mijn bespreking van Van Abraham tot Jezebel: je hebt voorstellingsvermogen nodig om er iets van te maken. Dat doet Cline op een toegankelijke manier, maar misschien hij is te veel gefocust op zijn centrale vraag waarom de beschaving instortte rond die tijd (zie wiki voor een korte omschrijving van de meest genoemde oorzaken). Hoewel hij enige aandacht besteed aan interessante anekdotes, hadden er daar van mij nog veel meer in gemogen.

Daarmee laat het boek ergens iets ontevredens achter: geschreven bronnen uit die periode zijn beperkt (ondanks duizenden kleitabletten en hyrogliefen) en archeologie treft maar een klein deel van de resterende spullen aan. Bovendien graven archeologen door 3.000 jaar geschiedenis heen in landen waar ook nu weer de beschaving op haar grondvesten trilt. Er blijft niet al te veel over, en dus is het bezoek aan het toen vergeven van mitsen en maren.

Uit: the Sleepwalkers

Voor de belachelijk schappelijke prijs van 11 euro levert Penguin the Sleepwalkers van Christopher Clark. In deze ruim 500 pagina’s – exclusief voetnoten – levert de schrijver een verslag van de diplomatiek aanleiding van de Eerste Wereldoorlog. Hoe kon een burenruzie uitlopen op een oorlog tussen alle Europese grootmachten?

*

Het is ingewikkeld, is wat Clark laat zien. Veel personen met dubbele agenda’s en niemand met het totaaloverzicht. Veel reageren op basis van veronderstellingen en angst. There is no smoking gun – geen hoofdschuldige aan te wijzen, volgens Clark. In plaats daarvan geeft hij alle partijen een deel van de schuld.

*

Ook het noodlot heeft zijn rol. De chauffeur van Franz Ferdinand wordt niet op de hoogte gesteld van een wijziging in de route en reed daardoor een verkeerde straat in. Omdat de auto geen achteruitrijoptie had (het is 1914 tenslotte) moest de auto achteruit geduwd worden. Op dat moment kon Gavrilo Princip, die min of meer toevallig op dat punt stond, met zijn revolver toeslaan en de erfopvolger van Oostenrijk-Hongarije vermoorden. De aanleiding voor WO I was geboren. De oorzaken waren er al veel langer.

*

Dat is een van de vele anekdotes, die de oorzaak meer maakt dan een van louter -ismes (militarisme, imperialisme, nationalisme). De veelheid aan personen maakt dat dergelijk abstracte begrippen op hun plaats vallen, maar ook veel meer nuances vertonen. Een personenlijst en tijdlijn hadden een goede toevoeging geweest aan het boek.

Evenals dat de veelheid aan personen goede ingredienten zouden vormen voor een Europese dramaserie. Maar die zal er voorlopig wel niet komen. De Europese Commissie besloot geen herdenking te organiseren voor WO I. Te ingewikkeld, je gaat altijd wel op iemands tenen staan. Als dat al niet lukt, dan zal een succesvolle serie al helemaal lastig zijn.

*

Dit is een zeer leesbaar boek, dat een ingewikkeld periode toegankelijk maakt.

© 2017 filmvanalledag

Theme by Anders NorenUp ↑