Een geschiedenis bestaat uit allerlei onderdelen, en tezamen maken ze een verhaal.
Dat is erg zichtbaar in De Man die Tito ging vermoorden. Dit boek vertelt het verhaal van André Engwirda (1917-1944). Hij was een Fries-Limburgse communist die eind jaren ‘30 naar Spanje vertrok om in de Spaanse burgeroorlog te vechten voor de internationale brigades. Richting het einde van die burgeroorlog keren de internationale strijders terug naar huis, voor zover dat mogelijk was. Duitsers konden vaak niet terug naar huis, maar André kan terug naar Maastricht. Daar trouwt hij, maar komt moeilijk aan de bak. Aanvankelijk bemoeit hij zich als communist met het verzet, maar langzaam verandert zijn positie: hij wordt door de SD geworven en opgeleid voor spionage-activiteiten voor de Nazi’s. Dat neemt serieuze vormen aan: hij wordt op een missie gestuurd naar het buitenland, om in 1944 in Joegoslavie partizanenleider Tito te gaan vermoorden. Dat overleeft hij niet.
Het is het levensverhaal van iemand die zelf niet veel bronnen achterliet. Ja, er ligt een dikke stapel brieven uit de oorlog en de familie heeft ook verhalen. Maar de kracht van dit boek zit in het brede bronnenonderzoek dat de schrijvers hebben kunnen doen. Door te putten uit memoires van andere Spanjestrijders ontstaat een beeld van wie Engwirda daar was. In de Maastrichtse periode zijn er krantenartikelen en archieven. Ook later, aan de Nazi-kant, zijn er verschillende bronnen, die primair niet over Engwirda gaan, maar wel weer relevante fragmenten bevatten. Tot slot zijn er ook in voormalig Joegoslavië relevante invalshoeken: er is zelfs een film gemaakt in 1982 over zijn infiltratie bij de partizanen.
De schrijfstijl is overigens niet primair gericht op bronnenonderzoek en verificatie. Het geheel van bronnen leidt tot een goed lopend verhaal, met ook wel wat geromantiseerde decors er in, waardoor het niet ver af zit van een spionagethriller.
Het speurwerk kan van alles achterhalen, maar de lezer blijft, net als auteurs en familieleden achter met de vraag: wat waren de werkelijke motiven van Engwirda?
Geef een reactie