Een van de beste non-fictieboeken die ik de afgelopen jaren heb gelezen, zo zou ik de Bagdad-Berlijnexpress van Ana van Es typeren. Van Es, voormalige Volkskrant-correspondent in Irak en Syrie, gebruikt de spoorlijn tussen Istanbul, Aleppo, Bagdad en Basra als basis voor een verhaal. Dit stelt haar in staat om de ontwikkelingen van de afgelopen jaren (Amerikaanse Invasie in Irak, Islamitische Staat) te verbinden met de afgelopen 125 jaar in het gebied.
Het is daarmee in behoorlijk mate een koloniale geschiedenis, net als Congo en Revolusi (Indonesië), maar ondanks de onderdrukking en massamoorden blijft de sfeer redelijk licht en opgetogen. Dat wordt deels veroorzaakt door de journalistieke stijl van Van Es, met redelijke korte zinnen. En in het hele verhaal blijft, ondanks alles, de trein over de spoorlijn rijden, waardoor er iets betrouwbaars en mild nostalgisch blijft.
De cover draagt er ook aan bij: een geometrisch beeld waar treinen door de nachtelijke woestijn rijden. Duizendenéénnacht en Monument Valley in een beeld. Er zou een bermbom kunnen liggen langs het spoor, of een overval kunnen plaatsvinden, maar die zie je niet op dit beeld van modelspoorwegen.
Dan de inhoud, want daarin verbind dit boek allerlei figuren en thema’s. Wilhelm II in Doorn, Churchill, Agatha Christie en George W Bush. Bakken vol met archeologie en opgravingen, hoewel die vaak vooral als decor fungeren voor geopolitiek. Niet alleen Lenin werd door de Duitsers in de Eerste Wereldoorlog op de trein gezet, maar er werden ook allerlei jihadisten werden via deze spoorlijn naar Irak en Egypte gestuurd om daar een pro-Duitse pan-Arabische alliantie op te zetten.
Een andere hoofdpersoon is Gertude Bell. Society dame, fotograaf, avonturier, spion, koloniaal bestuurder in Irak. Ik had niet van haar gehoord, maar haar erfenis is fascinerend en duizenden van haar foto’s staan online in een archief beheerd door Newcastle University.
En wist u dat de grens tussen Turkije en Syrie voor zo’n 300 kilometer is getrokken direct aan de spoorlijn Bagdad-Berlijn? Op Google Maps en Openstreetmap kan je de restanten zien liggen. Sowieso een modern boek: sommige beschreven plaatsen aan de Turkse grens kan je gewoon even bekijken met Google Streetview. Hier, het eindpunt van de spoorlijn aan de Turkse kant in 2022. De rol van de correspondent bestaat niet langer per se uit het beschrijven van wat je ziet, maar kan ook uit het aanwijzen van locatie op Streetview bestaan.
Geef een reactie